Sivas Yöresi Halkoyunları

Sivas Halk Oyunlar “Halay” grubuna girmekte ve günümüzde halaylarin merkez bölgesi Sivas sayilmaktadır. Halaylar iç Anadolu Bölgesi'nin bir bölümü ile Güneydogu Anadolu Bölgesi'nde oynanmaktadır. (Çorum, Diyarbakır, Bitlis, Bingöl) Bu yörelerde halay kelimesi; alay, aley, haley olarak degisik biçimlerde kullanilmaktadir. Birlik ve beraberlik, dayanısmayi ifade etmektedir. Halaylar, asirlardan beri gelen karakteri ve yapisi itibariyle alelade eglence oyunlarindan ayrilan sosyal yasantinin jest, mimik ve figürlerle ifadesidir.

Sivas Halaylari içe dönük yapisiyla diger illerimizden ayrilmaktadir. Oyun düzeni, oyun formlari, dizilisleri, oynanis sekli diger halaylara pek benzememektedir.

Sivas Kiz ve Erkek oyunlari kendine has tavri, üslubu, estetik güzelligi bakimindan göz kamastiricidir. Kizlar ve erkekler ayri ayri halay çekmektedir. Alaca (karma) dizilis Sivas yöresinde görülmemektedir. Bazi oyunlar alaca dizi seklinde kapali mekanlarda, aile içerisinde oynanmaktadir.

Kiz ve erkek oyunlarinda bastaki oyuncuya “Halay Basi” veya “Bas çeken” sondaki oyuncuya “pöççük” veya “pöçük” ismi verilmektedir. Halaylar erkekler mendille, bir savas, dögüs anindaki hareketi canlandirir gibi kiliç, degnek kullaniyormuscasina çevirirler. Kadinlar krep kullanmaktadir. Sivas halaylarinda oyuncu sayisinda sinirlama görülmemektedir. Ancak; oyunlarin zorlugu dikkate alindiginda 7-12 kisi arasinda çok rahat oynandigi görülmektedir. Erkek oyunlari genellikle dügün ve eglencelerde oynandigindan açik hava tercih edilmektedir. Bunun için Sivas halaylari meydan ve harman oyunlari olarak anilmaktadir. Oyunlara eslik eden mahalli çalgi; davul, zurnadir. Kaba zurna tercih edilmektedir. Bazen ince sazla da oynanmaktadir.

Sivas halaylari genellikle 2-4 bölümden meydana gelmektedir. Bu bölümler; 1. Agirlama, 2. Yanlama (Sikıstırma), 3. Tek ayak (Oynatma), 4. Hoplatma (Yeldime, tezleme) ismini almaktadir. Her bölümde figürler ve musiki degismektedir. Oyunlar agirdan baslayip, gittikçe tempo artarak hizlanmakta, hoplatma bölümünde cosku doruk noktasina ulasmaktadir.

Agirlama, aczin ve çaresizligin; yanlama, birlik, beraberligin; hoplatma, sevincin, mutlulugun ve zaferin ifadesidir.

Sivas halaylarinin bir diger özelligi, bilinen bütün oyun formlarinin kullanilmasi, sergilenmesidir. (Sira, düz dizilis, hilal veya yarim ay, halka dizilisi) Yüzyillar önce, bilinmeyen halk sanatçilari sanki bilinçli olarak Sivas halaylarinda koreografik düzenini olusturmuslardir. Bu sebeple oyunlar Türkiye genelinde bozulmadan otantikligini muhafaza ederek yasatilmasi bakimindan da dikkate deger bulunmaktadir.

Sivas yöresi oyunlarinda tabii faktörlerin hepsi görülmektedir. Çiftçilik, is tabiattaki bitkiler, hayvan taklidi oyunlarin ortaya çikmasinda ve oynanmasinda etkili olmustur.

Halay Türleri

1. Erkeklerin oynadigi halaylar

Yöre oyunlarinin tüm karakteristik özelliklerini tasiyan asil halaylardir. Figürlerin zenginligi, hareket kabiliyetinin üstünlügü, duygu ve düsüncenin ince estetik bir biçimde, belli bir eda ile icra edilmesi, oynayani, seyredeni costurmaktadir. Erkek halaylari; Sivas Halayi, Köy Agirlamasi, Abdurrahman Halayi, Kizik, Karkin (Garkin) vb.

2. Kizlarin oynadigi halaylar

Erkek oyunlarina göre daha kolay oyunlardir. Türkülü (çevirmeli), türküsüz olarak oynanmaktadir. Hareketler daha yumusaktir. Kiz halaylari : Hanimesme, Sarikiz, Yanlama, Karamuk, Madimak, Pinarinbasi vb.

Orta Anadolu'nun giyim-kuşam özellikleri Sivas yöresinde de belirgindir. Özellikle erkek giyimi her dönemde bu etkiye göre biçimlenmiştir.

Kadın giyiminde ise yerel özelliklerden kaynaklanan bir çeşitlilik görülür. Merkezlerde kimi değişmelere karşın, kadın giyim kuşamında geleneksel özellikler yer yer korunmaktadır.

Geleneksel Kadın Giyimi : Fes yörenin yaygın başlık türüdür. Önüne ipekli yemeni-krep dikilir yada bağlanır. Uçları yandan sallanır. Günlük giyimde her zaman fes kullanılmaz. "Değirmi" denen düz, "hindi" denen renkli ve desenli tülbentler bağlanır. "İşlik" denen iç giysileri de ak bezdendir, elde dikilir. Üstte omuzlardan ve belden "kırmalı" üç etek biçiminde "peşli" denen entarileri giyilir. Kollar geniş ve "dilmeli" dir. Peşlerin ikisi öne, birisi arkaya gelir, aradaki "sayvanlı" dır, (astarlı). Kara yünden yada ketenden yapılmış, nakışlı, çevresi oyalı önlükler bağlanır. Ayrıca madeni kemerler, el örmesi yün kuşaklarda kullanılır. Bazı yerlerde kadife atlas üzerine sim işlemeli bindallılar giyilir. Kolların yırtmaçlısı da yırtmaçsızı da geniş ve sarkıktır. Entarilerin tümü yakasız, önden göğüs altına dek düğmelidir. Özel günlerde sırmalı ve işlemeli cepken de giyilir. Kadife üstüne sırmalılara "kadama" denir. Alta bel ve parçaları uçkurları "tuman" (şalvar biçimli, bol dikmeli don) giyilir. Parçalar çoraba dek uzanır. Renkli ve desenli çoraplar mevsimine göre ince yada kalın yünden örülür.

Dışarılık giysi olarak çarşaf, Cumhuriyet sonrasında da uzun süre kullanılmıştır. Günlük yaşamada tülbent, baş örtüsü kullanılmaktadır. Buna yaşmaklamak denir. Yaşlı kadınlar "namazlık" denen uzunca bir baş örtüsü kullanır. Son zamanlarda, atkı-manto biçimi üst giyiminde yaygınlaşmıştır. Kelik, yemeni, çarık geleneksel kadın ayakkabılarıdır. Bunların yerini giderek kara lastik ve plastik ayakkabılar almıştır. Kentlerdeyse kundura giyilmektedir.

Geleneksel Erkek Giysisi : Poşu yada "hindi" bağlanmış fes, erkek giyim-kuşamında da yaygın başlık biçimidir. İnce ak ipekten, ketenden yakası düz, omuzdan düğmeli "işlik" üstüne, kolsuz yelek giyilir. Bele şal bağlanır; kalçadan büzgülü "şayak" yada "zıvga" denen pantolonlar kalın kumaştandır. Ak-kara, kırçal çoraplar nakışlıdır. Tokalı çarık, kulaklı yemeni, yüksek ökçeli ve sivri burunlu "iskarpin" yaygın ayakkabı türleridir.

 

Üçetek

 

 

1 )  Sivas Halayı - (9402 İzleme)  1 )  Havalanma Telli Turnam - (9 Eylül 2007 )
 2 )  Abdurrahman Halayı - (2296 İzleme)  2 )  Bir Ulu Ağaçtan Bir Yaprak Düşse - (9 Eylül 2007 )
 3 )  Nasip Olsa Gene Gitsem Yaylaya - (1760 İzleme)  3 )  Sultan Şehir (Şiir) / Yavuz Bülent Bakiler - (9 Eylül 2007 )
 4 )  Sivas Yiğitleme - (1749 İzleme)  4 )  Dünyada Tükenmez Murat Var İmiş / Onur Şan - (9 Eylül 2007 )
 5 )  Ellik Halayı - (1721 İzleme)  5 )  Yeşil Örek Gibi / A. Turan Şan - (9 Eylül 2007 )
 6 )  Aşan Bilir.../ Sivas Tanıtım Günlerinden - (1565 İzleme)  6 )  Kahpe Felek Sana Nettim Neyledim - (9 Eylül 2007 )
 7 )  Sarıkız Halayı - (1490 İzleme)  7 )  Zeynebim / Kubilay Dökmetaş - (9 Eylül 2007 )
 8 )  Hafik Ağırlaması - (1461 İzleme)  8 )  Sarardım Ben Sarardım/ K. Dökmetaş - (9 Eylül 2007 )
 9 )  Ahçik Halayı - (952 İzleme)  9 )  Nasip Olsa Gene Gitsem Yaylaya - (15 Ağustos 2007 )
 10 )  Aşan Bilir Karlı Dağın Ardını / Trt - (950 İzleme)  10 )  Mecnunum Leylamı Gördüm - (15 Ağustos 2007 )

 

 

Not: Görüntüler http://www.sivaslilarvakfi.com/ dan alıntıdır. Bilgiler http://www.turkforum.net/ ten alıntıdır.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !